Беласток не такі ўжо вялікі горад, каб беларусы, што жывуць там, рана ці позна не сустрэліся: мы збіраемся на квізах, якія праводзяць хлопцы з Hrodna.life, у тайм-кафэ на вуліцы Святога Роха, ходзім на выставы, удзельнічаем у прэзентацыях кніг суайчыннікаў. Аднак да рэжысёра Енджэеўскага я ішоў мэтанакіравана.
Кіно не знялі, але сябрамі сталі
Склалася так, што ў вымушанай эміграцыі я страціў магчымасць выдаваць свае кнігі — маскоўскае выдавецтва АСТ не працуе з тымі, каму не даспадобы агрэсія супраць Украіны. Ды і з рэжымам Лукашэнкі ў мяне ўжо гадоў дваццаць не самыя цёплыя адносіны. Але гэта яшчэ не залог пісьменніцкага поспеху ў Польшчы.
Я ўпершыню сутыкнуўся з тым, што эмігранцкія выдавецтвы зарабляюць не на продажы кніг, а на іх выданні. Ну, а для гэтага трэба адпавядаць пэўным крытэрам, якім я не адпавядаю, паколькі выхаваны на простай формуле: добрая кніга прадаецца, а дрэнная, хоць і вельмі разумная, пыліцца ў стосах.
Адзіным варыянтам для мяне засталося кракаўскае выдавецтва «Insignis», якое ўжо выдала маю кнігу, але мець зносіны па электроннай пошце могуць сабе дазволіць толькі топавыя аўтары, і замест паездкі ў Кракаў, я вырашыў паспрабаваць сябе ў сцэнарнай справе. Досвед у мяне ў гэтай галіне быў, і мне спатрэбіўся рэжысёр. Знаёмыя адразу сказалі: табе да Сашы Енджэеўскага.
Ужо на першай сустрэчы высветлілася — у мяне і Аляксандра аднолькавыя погляды на жыццё, агульнае пачуццё гумару і падобныя перавагі ў літаратуры і музыцы.
Але чарнавы варыянт майго сцэнара Енджэеўскі разнёс у пух і прах. Толькі пасля мноства гарачых спрэчак і кучы праўак мы прыйшлі да агульнага назоўніка. Праўда, аказалася, што мае фантазіі складана ўвасобіць на сцэне. Было вырашана зняць кароткаметражку.
Далей усё, як па масле:
- запыт на фінансаванне;
- трывожнае чаканне;
- і адмова;
Матывацыя — адсутнасць досведу ў здымцы фільмаў. Ясна, што заяўку Тіма Бёртана прынялі б з радасцю. Напэўна, таму ніводнага вартага фільма нашы эмігранты так і не знялі — беларускіх Бёртанаў пакуль не з’явілася.
У выніку кіно так і не было знята, але я набыў нешта большае, чым проста прахадку па чырвонай дарожцы ў Канах — Аляксандр Енджэеўскі стаў маім сябрам.
Саша зачароўвае дзяцей
Цяпер я часта бываю ў доме Енджэеўскага. Падружыўся з ягонай жонкай, мастачкай Кацярынай Еўдокімавай, і міленькай дачкой Вікай.
Давялося пабываць на спектаклях «Сумны суп», «Буслік і Пудзіла», а яшчэ — на рэпетыцыях тэатральнай студыі Аляксандра. Скажу так: гэта досыць складаная кухня і не кожны дабіваецца таго, што ўмее Енджэеўскі:
- ён не проста знаходзіць агульную мову з малымі і падлеткамі, а літаральна зачароўвае іх;
- ён з незразумелай лёгкасцю пераўтвараецца са строгага настаўніка ў закадычнага сябра;
- ён становіцца безумоўным аўтарытэтам для сваіх выхаванцаў.
Адсюль і шчаслівыя твары дзяцей, якім апладуюць гледачы на прэм’ерах, і жаданне выхаванцаў Аляксандра Енджэеўскага аддаць перавагу заняткам у тэатральнай студыі перад бязвіннымі забаўкамі.
Напэўна, толькі на гэтых рэпетыцыях я ў поўнай меры ўсвядоміў, кім былі Станіслаўскі і Мейерхольд для сваіх акцёраў. Але гэтыя маэстра працавалі з дарослымі, а не з тымі, хто імгненна ператвараецца з мілага стварэння ў маленькага монстра.
На думку прыходзіць толькі адно параўнанне — зачаравальнік змеяў. Гэты талент развіць складана. Хутчэй за ўсё, ён з’яўляецца ўраджэнным. І Саша Енджэеўскі ім валодае.
Не разумею ўлады Беларусі
Я ўпэўнены, што прымусіўшы Аляксандра Енджэеўскага пераехаць у Польшчу, улады Беларусі зрабілі вялікую памылку. Такіх, як ён — адзінкі. І палітычныя погляды Енджэеўскага змагарам з экстрэмізмам варта было б перацярпець.
На жаль, не чарнецкія і азаронкі праславяць сваю краіну, а енджэеўскія і сігавы. А сёння талент гэтых людзей фактычна стаў здабыткам Польшчы.
Адпраўка філасофскіх параходаў — справа небяспечная. Пазбаўляючыся творчай эліты, беларускі рэжым не зможа выхаваць сваю эліту з таго, што засталося. Бо адзінае, чаго дамагаліся чырвоныя прафесары — толькі захоплены рогат аўдыторыі.
